Frits Klaver  beeldend kunstenaar

Iets of Niets – De kunst van Frits Klaver

De kunst van Frits Klaver draait om het verschil tussen iets of niets, ik zal dit nog uitleggen. Als twintigjarige kwam hij naar de Rietveld Academie in Amsterdam (1984) om er zich te bekwamen in de beeldhouwkunst. Met roestig metaal en oud hout bouwde hij aan even sobere als poëtische constructies. Een metalen ‘wagentje’ met houten ‘vleugels’ of een paar omzwachtelde boomstammetjes in een strakke, houten ombouw. Ik heb foto’s gezien van dat werk en kan zeggen : het beviel me meteen. Ook experimenteerde hij met abstracte metalen objecten, strak van vormgeving, maar (eigenlijk) wezensvreemd voor hem. Frits constateerde een groot gat tussen de Academie en de praktijk van beeldend kunstenaar. Na vier jaar keerde Frits Klaver de Rietveld dan ook de rug toe, om te beginnen aan de studie van de praktijk.
Dit viel niet geheel toevallig samen met zijn intrek in de voormalige ‘Mariaschool’ in Heemskerk (1988).
Hij betrok er een grote donkere ruimte, waar hij nog betrekkelijk kleine objecten maakte. Na twee jaar stapte deze beeldhouwer even klakkeloos als rucksichtloos over op het schilderen, eveneens op klein formaat, in een hoekje van zijn atelier. De overstap naar het schilderen maakte hij misschien wel om zichzelf te bevrijden van de Academietijd.
Met schilderen begon zijn ontlading. ‘Schilderen is iets waar je continu mee bezig bent, dingen uitvinden en uitvoeren doe je tegelijkertijd’, zei Frits tegen me in ons gesprek. ‘Bij beeldhouwen moet je alles van tevoren uitdenken. Beeldhouwen is concreter, en misschien daarom wel moeilijker,’ vertrouwde de schilder me toe.
Het schilderen is voor Frits Klaver één groot experiment. Hoewel hijzelf vindt dat er in die beginfase nog steeds zware en stugge elementen in zijn werk zitten, wordt zijn werk ondertussen wel losser en kleurrijker. Met spuitbus, houtskool en verf tekent en schildert hij vrijuit. Lyrisch-abstract zou je zijn werk in die periode kunnen noemen, hoewel er vaak een figuratieve of verhalende aanleiding valt aan te wijzen. Landschappelijk en sfeerrijk, met titels als Zomer of Onderwater, schetst hij op groot formaat zijn beelden in een krachtig handschrift.

In 1994 verhuisde Frits Klaver noodgedwongen naar een kleinere atelierruimte in dezelfde ‘Mariaschool’ in Heemskerk.
Terwijl zijn werk juist stukken groter van formaat was geworden. Opnieuw ontstond hierdoor een creatieve spanning. Ook in zijn werkwijze zag Frits zich weer gedwongen tot het maken van een keuze. Stukken in het schilderij die in elkaar over begonnen te vloeien kristalliseerden uit tot losstaande vormen, tot objecten in zijn schilderwerk. Hier komt de beeldhouwer Klaver weer in zicht.Vanaf die tijd – ongeveer in 1995 – gaan losstaande vormen in zijn schilderwerk meer en meer een eigen leven leiden. Hij begint ze uit te knippen en samen te voegen tot collages. Ook de kleur in zijn werk begint vanaf dat moment weer terug te lopen, te verstillen.
Frits Klaver is als kunstenaar geïnspireerd door de van oorsprong Amerikaanse stijl die colorfield painting wordt genoemd.
De invloedrijke Australische schrijver en criticus Robert Hughes citeerde in zijn boek ‘Amerika’s visioenen, het epos van de amerikaanse kunst’ Mark Rothko, een colorfield-achtige kunstenaar met :’Eenheid, grootsheid, oneindigheid, leegheid en duisternis; in de aanwezigheid hiervan ‘is de geest zo volkomen vervuld van het object dat hij geen ander kan bevatten’, en zo wordt het kunstwerk onafhankelijk.’ Mark Rothko geloofde zelf in zulke kunst, maar twijfelde er vaak aan of hij die helemaal zelf, alleen had gerealiseerd.
Ik wil verder niet ingaan op de religieuze aspecten in het werk van Rothko en mogelijk ook in dat van Frits Klaver. Toch moest ik aan dit citaat denken bij het bekijken van het meest recente werk van Frits.De grote en kleine monochromen die Frits Klaver in 1997 maakte, in gemengde technieken, zijn tot nu toe – door het intensieve gebruik van houtskool of pigment als basisbestanddeel – alleen nog in grijstinten tot en met zwart te zien. In dit werk bereikt hij soms iets van die allesomvattende envervullende ‘eenheid’ en ‘grootsheid’, die ‘leegheid’ en ‘duisternis’, waar Mark Rothko over sprak.

Bij Frits Klaver geldt vaak, net als bij Mark Rothko en andere colorfield-painters: ‘een vlek, een veeg en het werkt!’. Waar ligt dat nou aan? Ik noem dat ‘ het verschil tussen Iets en Niets’. Het Niets staat hier voor alleen maar die éne vlek of die éne veeg. Het Iets tilt vlek en veeg, of een vorm of combinatie van vormen uit boven hun eigen feitelijkheid. Iets is meer dan Niets.
Frits Klaver is, als serieus onderzoekend en experimenterend kunstenaar, voor mij een kunstenaar van het Iets. Ik vind het spannend waar zijn onderzoek naar zal leiden. Dubbeltalent als hij is , namelijk schilder en beeldhouwer. Ik heb er alle vertrouwen in dat zijn ontwikkeling tot Iets zal leiden. Frits Klaver doet steeds een paar stappen vooruit en af en toe een stapje terug. Hij zegt : monochromen passen bij mij, maar ook de fragiele beeldhouwwerken die ik nog op de Academie maakte. Hij experimenteert met olie, acryl en spuitverf, met houtskool, pigment en vernis. Steeds op zoek naar dat Iets, wat hem verder doet gaan, maar ook de reis er naar toe is – net als naar het Griekse eiland Ithaka – op zich al interessant genoeg.

Onno Groustra (kunstcriticus en freelance journalist)